„Poznaj swojego patrona” – Ulica Halicka

Kolejnym z miast-patronów naszej dzielnicy jest Halicz. Ulica Halicka, jest jedną z bardziej skomplikowanych ulic w naszej dzielnicy. Oprócz głównej asfaltowej nitki biegnącej od ul. Stryjskiej do skrzyżowania ulic Olkuskiej z Sandomierską, posiada jeszcze liczne odnogi biegnące wzdłuż Szkoły Podstawowej nr 13 im. Juliana Cylkowskiego oraz Kościoła parafialnego pod wezwaniem Chrystusa Króla Wszechświata oraz między ogródkami działkowymi, które przemieniły się w ostatnich latach w tereny mieszkalne.
Zanim przystąpię do opisu miasta-patrona, muszę wspomnieć, że wyłamuje się ono z reguł przyjętego przeze mnie klucza, gdyż aktualnie znajduje się poza granicami Polski. Jednakże w okresie przedwojennym, a zatem w czasach tworzenia w naszej dzielnicy ulic oraz nadawania im patronów mieściło się na terenie naszego państwa.
Miasto położone jest nad rzeką Dniestr przy ujściu doń rzeki Łukwi, w obwodzie stanisławowskim (iwanofrankowskim) w zachodniej części Ukrainy, ok. 100 km na południe od Lwowa. Osadnictwo na terenie Halicza datuje się na V wiek. Pierwsze pisane wzmianki dotyczące okolic Halicza pojawiają się pod koniec X wieku. Jak podaje kronikarz ruski Nestor w okolicach 981 roku: „poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią”. Wnioskować z tego można, że ziemia ta w X wieku przejściowo należała do państwa Mieszka I. W XII wieku Halicz był jednym z największych miast Rusi Kijowskiej, będąc zarazem stolicą wchodzącej w jej skład Rusi Halicko-Wołyńskiej. Okres największego rozkwitu przypada na lata panowania księcia Jarosława Ośmiomysła (1153-1187). Grobowiec księcia odnaleźli w 1937 r. polscy archeolodzy w ruinach Soboru Uspiańskiego i można go do dziś oglądać w muzeum w Stanisławowie. Od 1206 r. Halicz stał się domeną królów węgierskich i przyjął nazwę Królestwa Halicko-Włodzimierskiego (Regna Galiciae et Lodomeriae). W dalszych czasach ziemia ta stała się areną walk dynastycznych zakończonych przez księcia Daniela Halickiego, któremu udało się dokonać zjednoczenia ziem Rusi Halickiej. Jednakże w związku z najazdem wojsk mongolskich pod wodzą Batu Chana w 1241 r. stolica księstwa została przeniesiona do Chełma.
W późniejszych latach w skutek uzgodnień zawartych pomiędzy księciem Władysławem Łokietkiem a księciem litewskim Gedyminem doszło do swoistego rozbioru księstwa Halicko-Włodzimierskiego. Ziemia halicka przypadła Piastowiczowi Jerzemu II Trojdenowiczowi. Sukcesję po nim objął Kaziemierz III Wielki i przyłączył te ziemie do Polski. Za panowania tego króla, Halicz doczekał się arcybiskupstwa (drugiego w tamtym czasie na ziemiach polskich) oraz zamku (co zresztą wpisywało się w politykę Kaziemierza Wielkiego, który starał się umacniać granice Polski poprzez budowę fortyfikacji). W 1370 roku miastu zostały nadane prawa magdeburskie, co umożliwiało dalszą rozbudowę i rozkwit miasta. Po śmierci króla Kazimierza III ziemia halicka znów przypadła władcom węgierskim. Jednakże z uwagi na fakt, iż królem Polski została Jadwiga Andegaweńska, która była córką króla Węgier, była to tylko krótka rozłąka. Od tego czasu, aż do rozbiorów ziemia ta należała do Polski. W tym okresie miasto i ziemia halicka zyskiwały na znaczeniu. Świadczy o tym choćby fakt, iż w 1564 r. Sejm Polski wydaje Konstytucję na podstawie której powstaje odrębny sejmik dla ziemi halickiej. Ponadto, aż do rozbiorów Halicz był siedzibą starosty. Funkcję tą najczęściej sprawowali Potoccy.
Po pierwszym rozbiorze Austriacy w ramach polityki dziel i rządz, próbowali wszelkimi sposobami rozbudzać wzajemne antagonizmy miejscowych mieszkańców. Jednym z przejawów takich działań było nazwanie ziem zaboru Galicją i Lodomerią, czym rzekomo nawiązywano do czasów panowania królów Węgierskich (a de facto miało na celu wymazanie nazwy Małopolska, gdyż tak określano tradycyjnie ziemie na południowo wschodnim krańcu Polski). Samo jednak miasto Halicz straciło na znaczeniu i zostało zdegradowane do roli podrzędnego miasteczka w powiecie Stanisławowskim.
Po pierwszej wojnie światowej miasto powróciło w granice Polski. Druga wojna światowa doprowadziła jednak do ostatecznego oderwania tego regionu od naszego państwa. Jak w całym sąsiednim regionie, w czasach wojennych dochodziło tam do licznych i brutalnych starć między Polakami, a Ukraińcami. Po wojnie władze radzieckie wysiedliły mieszkających tam Polaków, którzy musieli znaleźć sobie nowe miejsce do życia na terenie nowej Polski. Większość z nich zawędrowała na tereny obecnego Dolnego Śląska. Był to typowe dla miast tego terenu. Z pewnością miało to również wpływ na powstrzymanie rozwoju miasta. Dawniej bowiem Halicz jak wiele miast dawnych kresów wschodnich był miejscem wielokulturowym. Zamieszkiwali tam bowiem nie tylko Rusini i Polacy, ale także liczna diaspora żydowska, Niemcy oraz Karaimi (ludność wywodząca się z kultury tatarskiej, która przyjęła judaizm, różniąca się jednak znacznie w obrządku i podstawowych zasadach wiary od Żydów).
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, miasto weszło w skład stworzonej na jego gruzach Ukrainy. Obecnie Halicz liczy sobie ok. 6,5 tyś mieszkańców i stanowi jedno z wielu małych miasteczek obwodu iwanofrankowskiego.
Samo miasto, choć przeżywało okresy prosperity, nigdy nie osiągnęło trwałego statusu potężnej metropolii. Z jednej strony wpływ na to miał rozwój sąsiedniego Lwowa, który stał się istotnym ośrodkiem kultury i nauki na tym obszarze. Z drugiej natomiast, na przeszkodzie stanęły liczne najazdy tatarskie i mongolskie. Tylko w latach 1590 – 1633 miasto było napadane 29 razy. Najazdy te prowadziły do plądrowania i rujnowania miasta, które po wieloletniej odbudowie znów stawało się celem najazdu. Obecnie jedynym śladem w polskiej świadomości po tym mieście jest nazwa dawnego zaboru austriackiego – Galicja.

opracował: Adam Popiołkiewicz
Bibliografia:
http://rzecz-pospolita.com/halicz0.php3
http://pl.wikipedia.org/wiki/Halicz_(miasto)
http://pl.wikipedia.org/wiki/Obw%C3%B3d_iwanofrankowski
http://kresywschodnie.republika.pl/halicz/halicz.html
http://www.sztetl.org.pl/pl/article/halicz/5,historia/?action=view