Przy gdańskim gościńcu

Małokacka komunikacja. Jej stan obecny to sieć autobusowo-trolejbusowych połączeń oraz niezastąpiona trójmiejska SKM ze stacją Gdynia-Redłowo na północnym obrzeżu dzielnicy. Wcześniej południowa część obecnej Gdyni obsługiwana była wyłącznie przez kolej. W latach 1872-1928 tutejsi mieszkańcy mieli możliwość korzystania z małej stacji KLEIN KATZ / MAŁY KACK usytuowanej w pobliżu współczesnej ul. Wielkopolskiej, tuż za dawnym przejazdem kolejowym. Skromne zabudowania dworcowe tej stacji przetrwały do dnia dzisiejszego.
Dyliżans z Muzeum Powozów w GalowicachZdjęcie 3 Muzealny dyliżans – autor Piotr Warczak, http://wroclaw.naszemiasto.pl/

A co było przed otwarciem linii kolejowej ze Słupska do Gdańska? Wbrew pozorom pozycja Małego Kacka na tle okolicznych „gdyńskich” wiosek prezentowała się nadzwyczaj okazale. Do jego nobilitacji przyczyniła się zmiana trasy tzw. pomorskiego kursu pocztowego, który od 30 czerwca 1786 roku zamiast przez Kielno i Chwaszczyno poprowadzono z Lęborka w kierunku Gdańska przez Godętowo, Wejherowo i właśnie Mały Kack. Przy gdańskim gościńcu, obecnej Alei Zwycięstwa, na wysokości ulicy Kasztanowej, zlokalizowano przystanek poczty wozowej i konnej oraz posterunek pocztowy. Była to najstarsza placówka pocztowa na terenie dzisiejszej Gdyni – następne powstały po kilkudziesięciu latach w Chyloni (1851), Grabówku (1863) i w samej Gdyni (1882). Obszar doręczeń małokackiej placówki obejmował mniej więcej całe współczesne miasto – rozciągał się od Pogórza po Wiczlino i Kolibki.

Jak podaje Klemens Hejmowski w Roczniku Gdyńskim Nr 3, już na początku XIX wieku przez Mały Kack przebiegały kursy pocztowe z Frankfurtu nad Menem do Gdańska, z Paryża do Petersburga i z Berlina do Królewca nie licząc lokalnego połączenia między Wejherowem a Gdańskiem. W 1840 roku na trasie między Berlinem a Gdańskiem siedem razy w tygodniu kursował w obie strony dyliżans pocztowo-pasażerski, trzy razy poczta towarowa, a dwa razy kurierska poczta konna.
Na przełomie XVIII i XIX stulecia podróżowanie pomorskimi traktami nie należało do przyjemności – były to najczęściej wyboiste, gruntowe drogi (wizerunek gdańsko-berlińskiego traktu przedstawia XVIII-wieczna rycina Daniela Chodowieckiego), na których ówczesne zaprzęgi często grzęzły w piachu lub w błocie. Dopiero w latach dwudziestych XIX wieku rozpoczęto w Prusach realizację programu budowy twardych nawierzchni na dużą skalę. Trakt między Szczecinem a Gdańskiem został wybrukowany w latach 1827-34, dzięki czemu średnia prędkość przejazdu dyliżansu mogła osiągać nawet 13-15 km/godz. Na nowych drogach wkrótce pojawiły się bardziej luksusowe, żółte dyliżanse z koroną monarchy na drzwiach …
Prawdę mówiąc, dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że już 200 lat temu w Małym Kacku istniał tak ruchliwy tranzytowy węzeł komunikacyjny. Korzystając z jego usług miało się do dyspozycji bezpośrednie połączenia z Berlinem, Petersburgiem i Paryżem!!!

Podróż do Berlina, D. Chodowiecki, 1773 rokZdjęcie 4 Podróż do Berlina – skan ryciny, http://www.polityka.pl/

Pracownicy placówki pocztowej, podniesionej w 1825 roku do rangi ekspedycji, nie narzekali na brak zajęć. Do ich obowiązków należało terminowe i staranne wyekspediowanie przyjętych przesyłek, ostemplowanie każdej z nich, dokonanie stosownych adnotacji, pobranie wymaganych opłat, wypełnienie druków nadawczych, itp. Do tego dochodziła bieżąca obsługa dyliżansów, wozów pocztowych, kurierów i posłańców.
Wraz z rozwojem połączeń kolejowych minęła bezpowrotnie era konnych dyliżansów pocztowych – dziś pojedyncze egzemplarze tych pojazdów można podziwiać tylko w muzeach (ten widoczny na zdjęciu pochodzi z podwrocławskiego Muzeum Powozów w Galowicach). We wrześniu 1870 roku zamknięto przydrożną ekspedycję pocztową w Małym Kacku. Świadectwem jej minionej aktywności jest wspaniały filatelistyczny zbiór tzw. całości pocztowych autorstwa Pana Mirosława Skibniewskiego pt. „Historia Poczty Gdyni”, w części dotyczącej „Królewskiej Poczty Prus 1825-1867”, do którego obejrzenia odsyłam wszystkich zainteresowanych pod internetowy adres: http://www.zbiory.eu/search.php?id=967&ord=0&uid=8
Janusz Postek